<p>Anonieme penseeltekening, Museum voor Moderne Kunst, Arnhem.</p>

Anonieme penseeltekening, Museum voor Moderne Kunst, Arnhem.

De Bol verbergt veel historie...

Komende vanaf Aalst, langs de afgedamde Maas stroomafwaarts, passeren we vlak voor het dorp Poederoijen een mooi rustpunt met bankjes en uitzicht over de Maas en de Veense putten met aan de overkant de bebouwing van de vele vakantiehuizen die daar in de loop van de jaren zijn neergezet. Dit punt staat bekend als de Poederoijense Bol en verbergt onder de grond binnendijks veel historie.

door Stichting Vier Heerlijkheden

Poederoijen - Vroeger stond hier het roemruchte kasteel Poederoijen, waar in de loop van de eeuwen veel gevochten is. In 1493 werd in opdracht van Hertog Karel door Gerard van Weerdenburg het kasteel ingenomen en werd het slot leeggeroofd. In 1505 werd Poederoijen veroverd door de Bourgondiërs, en spoedig daarna door Hertog Karel weer heroverd. In de strijd tussen Brabant (de Bourgondiërs), Holland en Gelderland speelde het kasteel Poederoijen met zijn strategische ligging een belangrijke rol. Uit deze periode stammen ook de verhalen van de strooptochten van de zwarte bende.

Maarten van Rossem
In 1518 werd de heerlijkheid Poederoijen weer beleend door hertog Karel van Gelderland. Maarten van Rossem werd de nieuwe heer van Poederoijen. Dank zij deze ‘leen’ heeft Van Rossem in de loop der jaren macht en aanzien gekregen en hij liet het kasteel herstellen. Echter in 1528 al, werd het door een groep ruiters uit Den Bosch met behulp van buskruit verwoest en in brand gestoken. Het kasteel is daarna door Van Rossem weer hersteld. Naast dit kasteel hebben nog lang de resten van de middeleeuwse burcht gestaan. Helaas is uiteindelijk dit kasteel in 1672 in de Franse oorlog verwoest.

Het Huis van de heren van Poederoijen
Het eigendomsrecht van het kasteelterrein ging in diverse handen over, onder andere de heren Rom, Viruly en Egter van Wissekerke. Zij bouwden hun eigen ‘woning’ op het kasteelterrein. In de eerste helft van de negentiende eeuw kwam het zelfs tot de bouw van een aardappelmoutwijnbranderij, een azijnmakerij en een bierbrouwerij bij het herenhuis.

Een grote brand verwoestte een deel van de bedrijven en het huis, maar Jan Elias Rom bouwde het huis en de bedrijven weer op. De aardappelteelt werd in deze periode door de overheid gestimuleerd, echter door de aardappelziekte en de concurrentie van de graanjenever, onder andere in Sliedrecht, kwam aan deze tak van ‘industrie’ een einde.

Watersnood in 1876
De Bommelerwaard kende verschillende watersnoden. Zo ook die van 1876. Uit een krantenbericht van het Vaderland van 28 maart 1876 blijkt dat met name de geredden van de Vleugeldijk voor het grootste gedeelte opgenomen waren in het Herenhuis. Ruim honderd vluchtelingen vonden daar onderdak. Bij een bezoek van de krant aan het herenhuis bleek dat de huisgezinnen over de verschillende kamers waren verdeeld. Iedere kamer was van een kookkachel voorzien.

Ruim honderd vluchtelingen vonden onderdak in het Herenhuis
De oudere vrouwen bereidden het middagmaal en de jongere vrouwen waren aan het schrobben en wassen. De mannen moesten zich, wanneer de omstandigheden en het weer dat gedoogden, buiten het huis ophouden. Een uitmuntende maatregel om de lucht binnenshuis zolang en zoveel mogelijk fris te houden.

Voorraadkamers
De voorraadkamers van het Herenhuis waren door de zorg der Gorinchemse commissie een aanzienlijke hoeveelheid van allerhande levensmiddelen bijeengebracht. Er lagen stapels broden, tonnen met scheepsbeschuit, spek, kaas, en bussen met verduurzaamde spijzen, waaronder zelfs enkele met doperwten. Ook aan brandstoffen en veevoeder was evenmin gebrek. Het vee was ondergebracht in de stallen en gedeeltelijk in een loods. De heren van Andel en Brienen, beide leden van de Brakelse commissie, waren belast met de dagelijkse uitdeling van levensmiddelen en verdere behoeften. De stoomboor Gorinchem-Sleeuwijk zorgde voor het transport van mensen en middelen.

Kunstschilder Jan Kuijpers legde dit tafereel en andere gebouwen die te lijden hadden van het hoge water vast in diverse tekeningen die gebruikt werden voor een gedenkplaat waarvan de opbrengst bestemd was voor de ‘noodlijdenden’ van deze watersnood. Zeker is dat het huis het eind van de negentiende eeuw niet heeft overleefd.

Opgravingen
In september 1999 is een onderzoek naar de restanten van het kasteel Poederoijen geweest. Er zijn toen interessante vondsten gedaan. Er werd zelfs een stuk slotgracht uitgegraven. De buitenmuur van de keuken, grenzend aan de slotgracht werd toen zichtbaar. Ook een stortkoker waarin het afval uit de keuken werd gedeponeerd was goed te zien. Deze stortkoker stond vanuit de keuken rechtstreeks in verbinding met de slotgracht. Ook werden in de keuken van het kasteel twee ronde ovens blootgelegd. Zelfs asresten zijn bewaard gebleven. In dit gedeelte van het kasteel werd dus het eten bereid.

Fundering van rond 1300
Op anderhalve meter diepte, onder een gevonden muur, trof men de oudste bouwfase aan, een fundering die rond 1300 gebouwd moet zijn. Aan de grondstructuur is hier te zien dat die muur in ‘verse’ grond gegraven is. De grond onder de stenen is ‘schoon’. De conclusie kon dan ook getrokken worden dat het kasteel rond 1300 gebouwd moet zijn geweest. Aan de rivierzijde heeft men geen sporen van een gracht ontdekt, waardoor waarschijnlijk dit een binnenmuur was, met aangrenzend een binnenplaats. Doordat dit onderzoek maar beperkt uitgevoerd kon worden wat oppervlakte en diepte betreft, kon men geen volledige conclusies trekken

Bij de werkzaamheden aan de Maasdijk werden in oktober 2000 weer restanten blootgelegd. De hoek van de muren die toen zichtbaar waren, kon men vroeger bij laag water buitendijks goed zien. Ook enkele muurresten en de bovenste delen van een tongewelf waren zichtbaar, die werden na afloop van het onderzoek keurig afgedekt onder het zand, zodoende worden ze op de beste manier bewaard voor het nageslacht.

RAAP
Het Regionaal Archeologisch Archiverings Project (RAAP) is een landelijk adviesbureau, gespecialiseerd in archeologisch onderzoek voor overheidsinstanties of bedrijven. Zij stellen zich tot doel archeologische objecten in kaart te brengen ten behoeve van planologische besluitvorming. Archeologische kartering is belangrijk omdat bij werkzaamheden zoals hier de dijkverzwaring van de Maasdijken, altijd rekening gehouden moet worden met wat men in de bodem tegenkomt.

Informatiepaneel
In januari 2020 is op initiatief van het levend Landschapproces Poederoijen, een informatiepaneel geplaatst over het kasteel. De realisatie van het gehele project werd verzorgd door Martijn Grievink, projectleider Stichting landschapsbeheer Gelderland.

Het paneel vertelt in vogelvlucht de historie van dit gebied en middels een QR code op dit paneel kan men de historie verder lezen op de website van de Vier Heerlijkheden.

Meer berichten

Het lokale nieuws in uw mailbox ontvangen?

Aanmelden