Restaurateur Femke Rinkel en smid Wim van de Helm (links van de paal) bekijken samen met Gerard van Doorn, gemeente Zaltbommel, en Gerrit Ermstrang (rechts), dorpsraad Brakel, de gerestaureerde grenspaal.
Restaurateur Femke Rinkel en smid Wim van de Helm (links van de paal) bekijken samen met Gerard van Doorn, gemeente Zaltbommel, en Gerrit Ermstrang (rechts), dorpsraad Brakel, de gerestaureerde grenspaal.

Brakels trots weer terug op de dijk

De ‘Kaaiepaal’, het is een begrip in Brakel. Voor restauratie was de paal enkele maanden op reis, maar vorige week werd hij weer teruggeplaatst op zijn eeuwenoude plaats boven op de Waaldijk.

door Marielle Pelle

Brakel - "Hij is er weer en wat is hij mooi, hè", zegt Gerrit Ermstrang trots en stralend. Als lid van dorpsraad Brakel was hij betrokken bij het restaureren van de eeuwenoude grenspaal. Ermstrang vertelt dat een bewoner uit het dorp vorig jaar de vraag bij de dorpsraad stelde om de ‘kaaiepaal’ op te knappen. De dorpsraad nam dit op als burgerinitiatief en ging hiermee naar de gemeente Zaltbommel, die dit project verder oppakte.

Geschiedenis
Bij het terugplaatsen van, naar vermoeden, een eeuwenoude paal, word ik nieuwsgierig naar de geschiedenis. Ik informeer bij de dorpsraad, die me doorverwijst naar de historische vereniging De Vier Heerlijkheden. Maar niemand weet hoe oud de paal is en welke functie hij had. De één is van mening dat het de grenspaal was tussen Brakel en Zuilichem en een ander denkt dat hij de functie had van Waalpaal, die na 1800 belangrijk waren voor gebiedsafbakening bij hoog water en vooral als het water zich weer terugtrok.

Het is wel duidelijk dat, zoals in dialect genoemd, ‘de Kaaiepoal’ een begrip is in de volksmond. Ouderen mensen vertellen me dat het ruim 60 jaar geleden niet gewaardeerd werd als je een meisje had van ‘voorbij de Kaaiepaal’. En als iemand iets gedaan heeft, wat het de rest van het volk eigenlijk niet mag weten, wordt dat spreekwoordelijk aangeduid met de opmerking: ‘Hij was de kaaiepaal voorbij zeker!’ Of als men iets van plan is, wat niet mag: ‘Dat doe je maar als je de Kaaiepaal voorbij bent.’

Restauratie brengt geschiedenis tot leven
"Het is zo leuk om iets op te knappen wat zo oud is", vertelt Femke Rinkel uit Empel. Samen met smid Van den Helm uit Sint-Michielsgestel was ze verantwoordelijk voor de restauratie. Een uniek werk van ambacht, vakmanschap en nostalgie. "Hier kun je je ei in kwijt", zegt de smid, "dit geeft voldoening."

"Als je aan de gang gaat, en je schuurt door de lagen heen die erop zitten, ontdek je de geschiedenis", vertelt Rinkel. Ze vertelt dat de grote zware betonnen bol die boven op de paal staat, wit was, maar toen ze ging schuren ontdekte ze dat hij oorspronkelijk van goud was. Na verschillende behandelingen is hij nu verguld met 23,75 karaats bladgoud. Ze zucht nog en zegt: "Die bal was niet te tillen, normaal neem ik de onderdelen mee naar mijn werkplaats, maar dat was niet mogelijk. In de werkplaats van de smid heb ik de werkzaamheden aan de bol gedaan." Met stralende ogen, waaruit de liefde voor haar vak blijkt, vertelt ze over de twee visjes, de zalmen in het wapen. "Eén visje was los en de roest zat erop, ook deze zijn teruggebracht naar de originele kleur. Ik kwam erachter dat ze zilverkleurig hoorde te zijn, maar zilver gaat oxideren, daarom zijn de visjes nu van palladium gemaakt."

Raadsel
Terwijl de smid met precisie en nauwkeurigheid de eeuwenoude grenspaal terugplaatst, wrijft Rinkel over de paal en zegt: "Deze paal is zo ongelooflijk dik en zwaar!" Ze vertelt verder over de paal: "Toen de paal gestraald was op de werf en terugkwam op de werkplaats, was ineens een inscriptie zichtbaar." Ze laat een foto zien op haar telefoon, waar duidelijk is te lezen 'DWV DAM 1826’. Ze vraagt of wij een idee hebben wat deze letters voor het jaartal inhouden. Ermstrang weet direct te vertellen dat dhr. D.W. Van Dam eigenaar was van het landgoed Brakel. Met het tevoorschijn komen van deze inscriptie wordt ineens een jaartal bekend en eensklaps wordt het raadsel opgelost. Deze grenspaal bijna 200 jaar oud! Dan wijst Rinkel naar de achterkant van de paal. Ook hier kwam een inscriptie boven. Op zijn kop staat: 7-2-0. Met elkaar wordt gespeculeerd waarvoor deze cijfers staan. Zou dit het hoogste waterpeil zijn geweest?

De smid en de restaurateur dragen de paal weer over aan Brakel, met elkaar hebben ze een stukje geschiedenis ontrafelt en weer zichtbaar gemaakt.

Meer berichten

Het lokale nieuws in uw mailbox ontvangen?

Aanmelden